Ethereum xem xét lại chiến lược rollup-first trong năm 2026

Đến năm 2026, Layer 2 (L2) của Ethereum không còn chỉ là công cụ mở rộng quy mô, mà dần trở thành các nền tảng thực thi độc lập với mức độ tin cậy và ưu tiên khác nhau.

Khi Ethereum Layer 1 (L1) cải thiện hiệu năng nhanh hơn dự kiến và nhiều L2 chững lại trong lộ trình phi tập trung hóa, mối quan hệ “L2 như shard có thương hiệu” bị lung lay. Điều này buộc hệ sinh thái phải định nghĩa lại vai trò dài hạn của L2.

Layer 2 của Ethereum đang trải qua khủng hoảng bản sắc

Khủng hoảng bản sắc của L2 đến từ việc Ethereum L1 cải thiện nhanh, trong khi L2 phân hóa về mức độ phi tập trung và mô hình tin cậy, khiến chúng không còn là “phần mở rộng đồng nhất” của Ethereum.

Trong một tập Unchained, Austin Griffith và Karl Floersch thảo luận tương lai L2, khi Vitalik Buterin đặt câu hỏi liệu tầm nhìn mở rộng ban đầu của Ethereum còn phù hợp. Trọng tâm nằm ở việc hệ sinh thái đã tiến hóa khác kỳ vọng “rollup-first” thuần túy.

Thay đổi thứ nhất là Ethereum tự mở rộng hiệu quả hơn nhờ gas limit cao hơn và các nâng cấp kỹ thuật liên tục. Khi năng lực xử lý trên L1 tăng, áp lực phải “đẩy mọi thứ lên L2” để đảm bảo chi phí giao dịch thấp giảm đi, đặc biệt với những nhu cầu không đòi hỏi môi trường chuyên biệt.

Thay đổi thứ hai là nhiều mạng L2 chững lại trên hành trình phi tập trung hóa. Áp lực pháp lý và kinh doanh có thể khiến một số dự án ưu tiên khả năng vận hành, mô hình quản trị, hoặc tuân thủ, thay vì đạt trạng thái phi tập trung tương đương các kỳ vọng ban đầu. Điều này làm suy yếu giả định rằng L2 phản chiếu mức độ tin cậy của Ethereum.

Thay đổi thứ ba là L2 hiện tồn tại trên một “phổ tin cậy” rộng. Có mạng bám sát bảo mật của Ethereum hơn, và có mạng hoạt động độc lập hơn với rủi ro cao hơn. Hệ quả là L2 không còn được hiểu như một lớp mở rộng thống nhất, mà là một hệ sinh thái đa dạng về vai trò, đánh đổi và ưu tiên sản phẩm.

L2 đang trở thành nền tảng độc lập thay vì chỉ là lớp mở rộng

Nhiều L2 bắt đầu như phần mở rộng của Ethereum, nhưng đang tiến hóa thành nền tảng có định vị riêng, buộc chúng phải chứng minh giá trị bằng ứng dụng cụ thể thay vì chỉ nhanh và rẻ.

Karl Floersch cho rằng câu trả lời phụ thuộc vào việc Ethereum được nhìn như một “mạng lưới” hay một “văn hóa chung”. Theo góc nhìn này, các dự án như Optimism có thể khởi đầu với mục tiêu mở rộng Ethereum, nhưng dần phát triển thành hệ nền tảng với ưu tiên riêng và lộ trình độc lập.

Vì vậy, lợi thế thông lượng (nhanh, rẻ) không còn đủ để đảm bảo tính phù hợp dài hạn. L2 ngày càng phải thể hiện product-market fit: L2 phục vụ nhóm người dùng nào, loại ứng dụng nào, mô hình giá trị nào, và vì sao cần một lớp thực thi riêng thay vì chạy trực tiếp trên Ethereum L1.

Ethereum Layer 1 đang giành lại vai trò trung tâm

Khi phí giảm và bảo mật vẫn là lợi thế nổi bật, nhiều nhà phát triển có xu hướng quay lại Ethereum L1 cho các ứng dụng cần đảm bảo mạnh, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào L2.

Nội dung gốc nhấn mạnh: chi phí thấp hơn, các đảm bảo mạnh hơn và hoạt động gắn với AI gia tăng đang khiến mainnet hấp dẫn hơn, đặc biệt với các ứng dụng “nghiêm túc” nơi bảo mật quan trọng hơn tốc độ. Trong bối cảnh đó, L1 trở thành điểm đến tự nhiên cho tài sản và logic đòi hỏi mức tin cậy cao.

Song song, dù L2 có thể tăng trưởng về mức độ sử dụng, lượng vốn mà các mạng này “bảo vệ” lại có xu hướng giảm theo lập luận của bài gốc. Điều này được đặt cạnh quan điểm gần đây của Vitalik Buterin rằng chiến lược rollup-first nguyên bản không còn phản ánh đúng thực tế hiện tại.

Theo bài viết, dữ liệu từ L2Beat cho thấy người dùng ngày càng dựa vào rollup để có giao dịch nhanh và rẻ, nhưng ít tài sản hơn được giữ dưới mức bảo mật “cấp Ethereum”. Khoảng cách này củng cố nhận định rằng nhiều L2 đang dịch chuyển sang vai trò nền tảng thực thi, thay vì trở thành “trung tâm giá trị” chính, làm Ethereum cần xem lại vai trò dài hạn của L2 trong hệ sinh thái.

Kết luận

Phi tập trung hóa một phần đang trở thành điểm yếu cấu trúc của nhiều rollup, làm giảm niềm tin dài hạn và cản trở các kỳ vọng áp dụng ở quy mô tổ chức. Trong khi đó, tiêu chí đánh giá L2 ngày càng nghiêng về khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường (product-market fit) thay vì chỉ khả năng xử lý kỹ thuật.

Những câu hỏi thường gặp

Vì sao L2 không còn chỉ là công cụ mở rộng quy mô cho Ethereum?

Vì Ethereum L1 đang mở rộng tốt hơn nhờ tăng gas limit và nâng cấp liên tục, trong khi nhiều L2 phát triển theo hướng nền tảng riêng với mức độ tin cậy và phi tập trung hóa khác nhau, khiến vai trò “giảm phí cho Ethereum” không còn là định nghĩa duy nhất.

“Phổ tin cậy” của Layer 2 nghĩa là gì?

Đó là việc các L2 không đồng nhất về mô hình bảo mật và mức phụ thuộc vào Ethereum. Một số L2 gắn chặt hơn với bảo mật cấp Ethereum, số khác vận hành độc lập hơn, dẫn tới mức rủi ro và giả định tin cậy khác nhau giữa các mạng.

Vì sao phi tập trung hóa một phần có thể là vấn đề với L2?

Phi tập trung hóa chưa đầy đủ có thể tạo điểm yếu về quản trị, khả năng chống kiểm duyệt và mức tin cậy dài hạn. Điều này khiến L2 khó được nhìn nhận như phần mở rộng “đáng tin như Ethereum”, đồng thời có thể làm giảm hấp dẫn đối với các tổ chức yêu cầu chuẩn rủi ro chặt chẽ.

Ethereum L1 có lợi thế gì khi các L2 ngày càng phát triển?

L1 vẫn nổi bật về mức đảm bảo bảo mật và tính trung lập. Khi chi phí trên L1 giảm và năng lực mạng tăng, các ứng dụng coi trọng an toàn tài sản và tính chắc chắn của trạng thái có xu hướng ưu tiên triển khai trên L1 hơn là chỉ chạy trên L2.