De afgelopen dagen hebben veel lezers aan deze column geschreven om een groeiende zorg te uiten: dat de zich ontvouwende controverse rond twijfelachtige overstromingsbestrijdingsprojecten het risico loopt opzij geschoven te worden door luidere krantenkoppen — van de escalerende spanningen tussen de alliantie Verenigde Staten-Israël en Iran tot de constante stroom van binnenlands politiek drama, inclusief afzettingsgesprekken en andere dringende nationale kwesties.

Het is een patroon dat Filippino's maar al te goed kennen. Publieke verontwaardiging barst los, onderzoeken beginnen, en dan verschuift de aandacht stilletjes elders. Degenen die betrokken zijn, rekenen vaak op precies die cyclus, gokken dat het notoir korte politieke geheugen van het land uiteindelijk de details zal vervagen en de vraag naar verantwoording zal afzwakken.

De berichten die we ontvingen bevatten een eenvoudig verzoek: dat deze column de kwestie in de publieke belangstelling blijft houden, niet als een daad van belangenbehartiging maar als een herinnering dat infrastructuur die door belastingbetalers wordt gefinancierd nauwkeurige controle verdient lang nadat de nieuwscyclus is verdergegaan. Verantwoording komt immers zelden vanzelf; het moet worden volgehouden door publieke aandacht.

De subtiele kracht van een column zoals Vantage Point ligt in het vermogen om meer te versterken dan alleen het persoonlijke perspectief van deze schrijver, maar om te dienen als een platform om de vitale, maar vaak ongehoorde, zorgen van anderen weer te geven.

De afgelopen weken hebben lezers met geverifieerde e-mailadressen naar deze ruimte geschreven als reactie op ons eerdere onderzoek naar de controversiële overstromingsbestrijdingsprojecten in Naujan, Mindoro. Eén bericht in het bijzonder kwam van iemand die afkomstig is uit de provincie en nu in Metro Manila werkt. Haar brief legt precies vast waarom publieke controle belangrijk is. Ze schreef niet in de taal van juridische pleitnota's of technische rapporten, maar vanuit het perspectief van een gewone burger die iets heel eenvoudigs van de overheid verwacht: competentie, verantwoordelijkheid en eerlijkheid.

De lezeres, Arlene Raagas, nam contact op na het lezen van onze eerdere column over het controversiële weg-dijkproject langs de Mag-Asawang Tubig-rivier. Wat zij aanstipte verdient aandacht — niet omdat het de kwestie beslecht, maar omdat het het soort vragen benadrukt dat burgers zelf nu stellen over hoe een overstromingsbestrijdingsproject van P289,5 miljoen zich in het volle zicht kon ontvouwen, terwijl lokale ambtenaren nu beweren dat ze er weinig van wisten. 

Het project zelf heeft al de aandacht van onderzoekers getrokken en is onderdeel geworden van een rechtszaak die nu wordt behandeld door meerdere afdelingen van de Sandiganbayan. Wat verbluffend is, volgens Arlene, is de verklaring die door burgemeester van Naujan Henry Joel Teves werd gegeven, die naar verluidt aan de Independent Commission for Infrastructure (ICC) vertelde dat de gemeentelijke overheid geen gevolg kon geven aan een dagvaarding waarin om projectdocumenten werd gevraagd omdat zij geen documenten had om te verstrekken. Volgens de verklaring van de burgemeester werd geen bouwvergunning afgegeven aan aannemer Sunwest Inc. omdat er in de eerste plaats geen vergunningsaanvraag bij de gemeente was ingediend.

Met andere woorden, de verdediging van de lokale overheid berust op een merkwaardige bewering: dat een grote overstromingsbestrijdingsconstructie binnen haar jurisdictie werd gebouwd zonder dat de gemeentelijke overheid formeel betrokken was bij het vergunningsproces.

Voor iedereen die bekend is met hoe infrastructuur doorgaans in de Filipijnen wordt geïmplementeerd, roept de bewering onmiddellijke vragen op. Zelfs wanneer projecten worden gefinancierd en gecontroleerd door het Department of Public Works and Highways (DPWH), is coördinatie met lokale overheden normaal gesproken onvermijdelijk. Zwaar materieel moet over gemeentelijke wegen bewegen. Bouwactiviteiten hebben invloed op barangays. Lokale technische bureaus controleren naleving van bestemmings- en veiligheidsregels. En politiek gezien zijn infrastructuurprojecten zelden onzichtbare gebeurtenissen; ze worden vaak behandeld als mijlpalen die trots worden getoond aan kiezers.

De lezeres uitte ongeloof bij het idee dat een project van een dergelijke omvang zou kunnen doorgaan zonder medeweten van het gemeentelijke leiderschap. Haar reactie weerspiegelt een wijdverbreide realiteit in de lokale politiek: wanneer infrastructuurprojecten worden gelanceerd, zijn politici meestal gretig om ermee geassocieerd te worden. Eerstesteenleggingsceremonies, lintdoorknippingen en locatie-inspecties zijn geen zeldzame gebeurtenissen — ze worden bijna altijd verwacht. Dit is waarom de huidige bewering van officiële onwetendheid moeilijk te rijmen lijkt met de politieke cultuur rondom infrastructuurontwikkeling.

Wat het verhaal verder compliceert is de aanwezigheid van eerdere openbare communicatie toegeschreven aan burgemeester Teves zelf. Al in 2023 beschreven berichten van zijn officiële sociale mediakanalen een gepland overstromingsbestrijdingsinitiatief langs de Mag-Asawang Tubig-rivier — een esplanade-achtige weg-dijk die zich uitstrekt over barangays San Andres, Tagumpay en Inarawan, met een ontwerp dat wordt vergeleken met de Roxas Boulevard baywalk.

Deze publiek beschikbare beschrijvingen, die deze column heeft beoordeeld, vertonen een opvallende gelijkenis in locatie, concept en timing met het project dat nu wordt onderzocht. Of ze verwijzen naar dezelfde onderneming of naar afzonderlijke fasen van een breder overstromingsbeperkingsplan is een kwestie die alleen volledige projectdocumentatie kan verduidelijken. Maar de afstemming is nauwkeurig genoeg om een meer fundamentele vraag op te roepen: hoe duikt een project dat op conceptueel niveau publiekelijk wordt beschreven later op als administratief ongedocumenteerd?

Als die berichten nauwkeurig hetzelfde project beschrijven dat nu wordt onderzocht, wordt het verhaal van gemeentelijke onbekendheid moeilijker te verklaren.

Naast de politieke optica ligt er een meer technische kwestie met betrekking tot vergunningsvereisten. Onder Sectie 301 van de National Building Code van de Filipijnen zijn aannemers die bouwactiviteiten ondernemen doorgaans verplicht om de juiste vergunningen te verkrijgen en te coördineren met lokale autoriteiten. Hoewel bepaalde nationale infrastructuurwerken gespecialiseerde procedures kunnen volgen, is de geest van de regel eenvoudig: lokale overheden moeten op de hoogte zijn van grote projecten binnen hun jurisdictie vanwege hun impact op lokaal landgebruik, openbare veiligheid en ontwikkelingsplanning.

In de praktijk vindt deze coördinatie meestal plaats lang voordat beton wordt gegoten of aarde wordt verplaatst.

Dit is waar de Naujan-controverse verschuift van een beperkte technische kwestie naar een bredere bestuursvraag. Als de gemeentelijke overheid werkelijk geen dossiers had van vergunningen, roept dit de mogelijkheid op dat goede coördinatie mogelijk niet heeft plaatsgevonden. Maar als lokale ambtenaren in feite wel op de hoogte waren van het project en zich er nu van distantiëren, wordt de kwestie er een van verantwoordelijkheid in plaats van toezicht.

Beide scenario's suggereren een verontrustend gat in het systeem.

Wat de tijdlijn verder compliceert is de gemeentelijke administratieve structuur gedurende de periode dat het project naar verluidt aan de gang was. De functie van gemeentelijk administrateur — een bureau dat verantwoordelijk is voor het toezicht houden op de dagelijkse coördinatie tussen gemeentelijke afdelingen — werd destijds bekleed door Stephanie "Phanie" Teves-Wong, de dochter van de burgemeester. Haar ambtstermijn duurde naar verluidt van augustus 2023 tot september 2024, toen ze aftrad om elders een verkiezingscampagne te voeren.

Gemeentelijke administrateurs krijgen doorgaans de taak om toezicht te houden op de operationele machinerie van de lokale overheid. Hun bureaus coördineren afdelingen, faciliteren projectimplementatie en zorgen ervoor dat gemeentelijk beleid effectief wordt uitgevoerd. Hoewel deze regeling niet ongebruikelijk is in de Filipijnse politiek, roept het wel legitieme vragen op over hoe informatie stroomde binnen de gemeentelijke overheid gedurende de periode waarin het overstromingsbestrijdingsproject werd uitgevoerd.

Op zichzelf bewijzen deze vragen geen schuld. Ze benadrukken echter wel de kritieke noodzaak van transparantie in openbare infrastructuurprojecten.

Overstromingsbestrijdingssystemen zijn geen symbolische projecten. Ze worden gebouwd om levens, woningen en levensonderhoud te beschermen in gemeenschappen die regelmatig de dreiging van zware regenval en overlopende rivieren onder ogen zien. Wanneer dergelijke projecten verstrikt raken in beschuldigingen van onregelmatigheden of administratieve verwarring, verdient het publiek duidelijke verklaringen — niet ontwijkende verhalen over ontbrekende vergunningen of afwezige dossiers.

Dit is precies waarom betrokkenheid van lezers ertoe doet. Burgers zien vaak details die formele onderzoeken pas later ontdekken. Hun observaties worden vroege signalen van problemen die anders onder officieel papierwerk begraven zouden blijven.

In dit geval stelde een brief van een lezeres simpelweg een vraag die velen nu beginnen te stellen: hoe kan een overstromingsbestrijdingsproject van P289,5 miljoen vorderen in een gemeente waarvan het eigen leiderschap beweert geen idee te hebben gehad dat het gebeurde? – Rappler.com

Klik hier voor meer Vantage Point-artikelen.