Het Filipijns ASEAN-voorzitterschap: De positieve kant van omwegen

Door Josue Raphael J. Cortez

TOEN de Filipijnen in januari officieel het ASEAN-voorzitterschap op zich namen, onthulden zij drie pijleroverschrijdende doelstellingen die zij binnen het jaar willen bereiken — veiligheidsankers, welvaartscorridors en volksempowerment. Ongetwijfeld zijn deze allemaal niet alleen afgestemd op de regionale pijlers van de ASEAN-Gemeenschap, maar ook op de eigen pijlers van het buitenlandse beleid van Manila. Het feit dat deze trajecten strategisch zijn ontworpen om het blok beter in staat te stellen in te spelen op de eisen van de tijd, maakte het gastlandschap van het land des te meer verwacht.

De zaken veranderden echter geleidelijk toen de gewapende spanningen tussen de VS, Israël en Iran zich ontvouwden. Het maandlange conflict, momenteel stopgezet door een wapenbestand waarvan de levensvatbaarheid onzeker blijft, leek zowel het geopolitieke als het geo-economische landschap te veranderen. Plotselinge verschuivingen in de manier waarop we dingen doen, vergelijkbaar met wat er tijdens de wereldwijde pandemie plaatsvond, deden zich voor.

Daarom moest ook een herbalancering van ASEAN's prioriteiten onmiddellijk worden doorgevoerd. Honderden voorbereidende vergaderingen, die gepland stonden om in verschillende delen van de Filipijnen te worden gehouden, moesten worden overgeschakeld naar een virtuele modaliteit, om stijgende brandstofkosten en een dreigende energienoodsituatie aan te pakken. Ook de veiligheid van de navigatie en de overvlucht moest in aanmerking worden genomen, aangezien aanvallen tegenwoordig zowel onvoorspelbaar als catastrofaal zijn.

De plotselinge verschuivingen in prioriteiten en discussies op regionaal niveau werden met gemengde percepties ontvangen. Sommigen erkenden dat het een manier is voor het blok om zijn responsiviteit en wendbaarheid te tonen ten aanzien van trends die collectieve actie vereisen, terwijl anderen het zagen als een koerswijziging die regionale inspanningen om blijvende kwesties aan te pakken zou verzwakken, waaronder het langverwachte bindende document over de Zuid-Chinese Zee — een van de voornaamste brandhaarden in de wereld van vandaag.

Op een positievere noot echter wijkt de beslissing van het blok — met de Filipijnen als primaire stuurder van regionale gesprekken dit jaar — om zijn volgorde van discussies aan te passen in het licht van recente omstandigheden, niet af van de drie prioritaire gebieden die Manila eerder dit jaar heeft omarmd. In plaats daarvan kan het worden gewaardeerd als een verschuiving van focus naar kwesties die, indien onbehandeld gelaten, een grotere impact kunnen hebben op regionale stabiliteit en orde. De uitdagingen van onze tijd, waarop wij dienen te reageren, hebben de organisatie met 11 leden anderzijds ook in staat gesteld haar inspanningen om economieën en besluitvorming te integreren verder te intensiveren. Dit is iets dat niet had kunnen plaatsvinden zonder de aanwezigheid van gevaren en bedreigingen. Het is inderdaad altijd een wezenlijk onderdeel van de aard van ASEAN geweest om in tijden van crisis steeds nauwer samen te werken.

Hoewel een dergelijke aard of neiging in de regionale dynamiek als een zwakte kan worden gezien, is er een grote mogelijkheid dat de recente gebeurtenissen hebben geleid tot een hervorming van de manier waarop we samenwerken met onze buren. Onze gedeelde uitdagingen van nu kunnen een aanzet zijn geweest voor de vernieuwing van het collectieve denken onder regionale elites. Het Filipijnse voorzitterschap heeft mogelijk een plotselinge omweg genomen, maar de weg die we nu gezamenlijk bewandelen kan mogelijk de bouwstenen leveren voor de verbetering van onze regio in de komende jaren.

Josue Raphael J. Cortez is een voltijds faculteitslid van de De La Salle-College of Saint Benilde School of Diplomacy and Governance. Naast lesgeven is hij ook de praktijkcoördinator van het programma Diplomacy and International Affairs. Hij specialiseerde zich in de Europese Unie en ASEAN voor zijn vervolgstudies aan de Ateneo de Manila University, en zijn onderzoeksinteresses omvatten regionalisme, discours over collectieve identiteiten en inspanningen op het gebied van kunstmatige intelligentie in regionale blokken.