'Kumusta, Kaibigan?': Dit kinderboek verkent verdriet, herstel en de kunst van het vragen

"Kumusta, kaibigan?" is het soort begroeting dat wordt uitgewisseld tussen passagiers van een jeepney, tussen buren over een hek, tussen vrienden die elkaar een tijdje niet hebben gezien en het echt menen wanneer ze het vragen.

Hier hergebruikt als de titel van een kinderboek — waarvan het onderwerp vriendschap, ontbossing en het gemeenschappelijke werk van ecologisch herstel is — wordt de uitdrukking bewuster: een toespraak gericht aan iets dat niet kan antwoorden, in de hoop dat het vragen zelf iets krachtigs kan bewerkstelligen.

Uitgegeven door The Center for Art, New Ventures and Sustainable Development (CANVAS) en geschreven in het Filipijns door Russell Molina met een Engelse vertaling door Aya Licsi, wordt Kumusta, Kaibigan? verteld in twee stemmen. De eerste behoort toe aan de boom die toekijkt, schaduw geeft en uiteindelijk zijn thuis verliest aan de scherpe bijl van een houthakker.

De tweede behoort toe aan de gemeenschap die zich daarna verzamelt om het bos terug te brengen. Het is een structuur die de lezer vraagt om twee perspectieven tegelijkertijd vast te houden: verdriet en herstel, verlies en de mogelijkheid van terugkeer.

Zestien werken van schilder Roel Obemio, zoals opgenomen in het boek, hangen momenteel op de vierde verdieping van het National Museum of Fine Arts in Manilla, waar ze nog minstens enkele maanden zullen blijven.

De bergen van een schilder, de hoop van een schrijver

Roel Obemio staat bekend om zijn volumetrische figuraties — een stijl die vaak wordt vergeleken met de Colombiaanse schilder Fernando Botero, wiens Boterismo wordt gekenmerkt door overdreven, afgeronde vormen. Waar Botero volume inzet als een vorm van sociale kritiek, leidt Obemio het naar grilligheid, narratief en wereldopbouw van droomachtige proporties.

Maar Kumusta, Kaibigan? vertegenwoordigt een ander register van Obemio's praktijk, een die veel minder grillig is dan verwacht voor zijn portfolio. Hij groeide op in Mindanao, in de bergen van Bukidnon, en het onderwerp van het boek is niet abstract voor hem.

"Habang umaakyat, may ibang parte sa bundok na nakakalbo na," vertelde de kunstenaar aan Rappler. "Nakikita ko rin ang mga consequence nito, mga repercussion, lalo na kung may mga malalaking bagyo."

(Tijdens het wandelen zijn er delen van de berg die nu kaal zijn. Ik zie ook de gevolgen hiervan, de repercussies, vooral wanneer er grote tyfoons zijn.)

De gevolgen die hij noemt zijn concreet: vernielde bruggen, beschadigde huizen en een aantal slachtoffers in Cagayan de Oro dat hij zonder omwegen verbindt met ontbossing en corruptie. "Parte ito ng korupsyon (Dit is onderdeel van corruptie)," zei hij ronduit. 

Dit is de kennis die de schilderijen informeert. Zijn palet voor het boek is overwegend koel — groentinten met ingetogen warmte — minder een stilistische beslissing dan een vorm van trouw aan het landschap waarin hij opgroeide. Voor een schilder wiens galeriewerk neigt naar het levendige en feestelijke, is de soberheid hier zelf een soort statement. "Ang tao at kalikasan ay yin and yang," zei hij. "Nakadepende rin tayo rito."

(Mensen en natuur zijn yin en yang. We zijn afhankelijk van het milieu.)

Voordat zijn carrière als schilder begon, werkte Obemio als karikatuurtekenaar en effectenanimator bij de inmiddels opgeheven Filipijnse studio van Hanna-Barbera, Fil-Cartoons Inc. — een ervaring die zijn praktijk een flair voor verhalen en een aandacht voor compositie bijbracht die nooit helemaal is verdwenen. Het blijkt uit de schilderijen van het boek: elk beeld is georganiseerd rond een verhaalelement, een voor en na vastgehouden binnen een enkel kader.

De tekst die deze beelden vergezelt is van Russell Molina, een Filipijnse kinderboekenschrijver en stripmaker wiens werk de Carlos Palanca Memorial Awards voor Literatuur, de PBBY Salanga Writer's Prize en de National Book Awards heeft gewonnen, onder andere.

Hij begon in 1998 met schrijven voor kinderen en diende een verhaal in voor de PBBY Salanga Writer's Prize dat een speciale vermelding ontving — een duwtje, zei hij, dat hij serieus nam. Zijn achtergrond, vóór kinderliteratuur, was in de reclame: het schrijven van teksten voor print en televisie, het distilleren van verhalen tot seconden voor publiek met vraatzuchtige eetlust.

Gevraagd wat hij hoopt dat een kind meeneemt van Kumusta, Kaibigan?, aarzelt Molina niet. "Hoop," vertelde hij aan Rappler. "Het boek gaat helemaal over empathie, zorg en hoop voor de toekomst. En ik denk dat dat is wat we willen bereiken met het boek."

De samenwerking werd bemiddeld door CANVAS-directeur Gigo Alampay, die Molina — een vriend — inbracht om te schrijven rond Obemio's onderwerp en gevoeligheid. "Nag-usap kami in regards sa collab," herinnerde Obemio zich. "Painting ko, subject ko, then idea ng story kay Russell. Simple lang siya, 'yung storya, pero challenging."

(We spraken met betrekking tot de samenwerking. Het is mijn schilderij, mijn onderwerp, en het idee van het verhaal is van Russell. Het is een eenvoudig verhaal, maar het is uitdagend.)

De uitdaging, verduidelijkt hij, was niet eenvoud zelf, maar de terughoudendheid die nodig is om het verhaal te laten ademen — om niet te veel te vertrouwen op de vertrouwde boog van planten, sterven en terugkeren naar het leven, en in plaats daarvan te vertrouwen dat het beeld betekenis draagt die de tekst niet hoeft te herhalen.

Voor Obemio is dit minder een ontwerpprincipe dan een overtuiging over waarvoor kunst en literatuur zijn in relatie tot elkaar. "Sa aking pananaw, bahagi siya ng kabuuan dahil hindi malalarawan ng bata ang visual na anyo ng naratibo," verklaarde hij. "Mag-partner ang visual at literatura; hindi sila maghihiwalay."

(Naar mijn mening is het deel van het geheel omdat een kind de visuele vorm van het verhaal niet kan visualiseren. Het visuele en literaire zijn partners, ze kunnen niet scheiden.)

April is de Nationale Literatuurmaand, en Molina is bedachtzaam over wat die aandacht bereikt. "Het is belangrijk omdat het een spotlight zet op lokale makers en lokaal werk," zei hij. "Het is ook geweldig om een spotlight te zetten op onze eigen cultuur en eigen verhalen omdat het ons een gevoel van identiteit geeft."

20 jaar en een half miljoen boeken

CANVAS, een non-profitorganisatie die samenwerkt met de creatieve gemeenschap om de geletterdheid van kinderen te bevorderen, nationale identiteit te verkennen en de publieke waardering voor Filipijnse kunst, cultuur en het milieu te verdiepen.

Opgericht in 2005, omvatten haar inspanningen boekenpublicatie, kunst- en museumontwikkeling en boekendonaties. Haar oorsprongsverhaal is geworteld in Jean Giono's The Man Who Planted Trees — een parabel over het vermogen van één persoon om een landschap te veranderen door stille, volgehouden inspanning (wat parallellen trekt met Kumusta, Kaibigan's eigen verhaal) — die oprichter Gigo Alampay heeft aangehaald als het intellectuele zaad van de filosofie van de organisatie.

De cijfers, na 20 jaar, zijn niet klein. Tegen het einde van 2025 had CANVAS meer dan 516 000 boeken gedoneerd sinds het begin van haar geletterdheidsvoering. De boeken gaan naar openbare scholen, achtergestelde gemeenschappen, gedistribueerd door allerlei mensen, van artsen tot de barrios, linkse organisaties tot soldaten — Alampay is bewust over deze reikwijdte en bewust over wat het betekent. "We zijn politiek agnostisch," merkte hij op.

De missie van CANVAS, zoals hij het formuleert, is structureel in plaats van ideologisch: het dichten van een kloof in toegang. "Het gaat meer om de toegankelijkheid. We proberen de kloof in toegang tot kinderboeken te overbruggen," zei hij. Alle CANVAS-titels, voegde hij eraan toe, zijn ook gratis downloadbaar.

De redenering verbindt zich met een ontnuchterende statistiek waar Alampay vaak naar terugkeert: "In ons land zal meer dan 50% van degenen die de basisschool binnenkomen niet afstuderen aan de middelbare school. Dus het is belangrijk dat kinderen niet alleen leren lezen, maar ook leren om van boeken te houden. Lezen is een levenslange vaardigheid die ze kunnen hebben en vervolgens kunnen gebruiken, of ze nu op school blijven of niet."

Dit jaar staat CANVAS op het punt om meer dan 10 titels uit te brengen. De tentoonstelling in het National Museum of Fine Arts — waar Obemio's schilderijen uit Kumusta, Kaibigan? momenteel hangen naast andere schilderijen en op kinderen gerichte tentoonstellingen over AI en digitale geletterdheid — maakt deel uit van een bredere retrospectieve ter gelegenheid van het 20-jarig jubileum van CANVAS, en dient als voorproefje voor hun grootste project tot nu toe: de opening van het Tumba-Tumba Children's Museum of Philippine Art, momenteel in ontwikkeling in Ibaan, Batangas.

Kumusta, Kaibigan? staat centraal in verschillende van de verklaarde aandachtspunten van CANVAS — milieu, nationale identiteit, gemeenschap — maar draagt geen van hen als een moralistisch vaandel. Het is, op zijn meest letterlijk, een begroeting. Op zijn minst letterlijk is het een afrekening met wat het betekent om te vragen hoe iets is wanneer je het antwoord al weet, en het toch te vragen, omdat het vragen het begin is van herstel. – Rappler.com