Het Agentische AI-Tijdperk Vraagt om Nieuwe Instapfuncties. Creëren SA-Bedrijven Deze?

Met alle speculatie over AI die instapbanen elimineert, is het geen wonder dat jonge Zuid-Afrikanen angstig zijn om hun carrière te starten.

Deze angst is volkomen begrijpelijk. Volgens het nieuwste driemaandelijkse arbeidsmarktonderzoek van Statistics South Africa bedroeg het officiële werkloosheidspercentage 31,4% in het vierde kwartaal van 2025, met 7,8 miljoen werklozen. Zelfs afgestudeerden zijn niet beschermd, met een werkloosheidspercentage onder afgestudeerden van 10,3%, en vergelijkingen van jaar tot jaar laten zien dat dit percentage stijgt, niet daalt. In deze reeds gespannen arbeidsmarkt automatiseert AI nu precies die instaptaken die historisch gezien de eerste sport op de ladder waren.

Dit moment vereist eerlijkheid van bedrijfsleiders: ja, AI elimineert sommige traditionele instaptaken, en ja, het pad naar professioneel werk verandert. Maar net als met het aanbreken van het internet daarvoor, hoeft AI niet minder kansen te betekenen, als bedrijven zich committeren aan het creëren van nieuwe functies die menselijk oordeelsvermogen combineren met AI-capaciteit. De verschuiving is niet van werkgelegenheid naar werkloosheid. Het is van uitvoering naar oordeelsvermogen. En Zuid-Afrika, met zijn jonge bevolking en zijn dringende behoefte aan zinvolle banengroei, heeft meer te winnen bij het goed doen hiervan dan bijna elke economie op het continent.

Het beheersen van AI-partnerschap, van hulpmiddel tot katalysator

AI-vaardigheid gaat niet over het begrijpen van algoritmes, het gaat over het beheersen van een nieuwe vorm van samenwerking die transformeert hoe werk wordt gedaan, van het gebruik van AI als een basishulpmiddel voor eenvoudige taken, tot het overdragen van volledige workflows, het inzetten ervan als een denkpartner die aannames uitdaagt, en uiteindelijk het gebruiken ervan als een katalysator die strategische kansen naar boven haalt die je nog niet had overwogen.

Deze progressie hervormt al wat werkgevers specifiek in Zuid-Afrika nodig hebben. Volgens de analyse van PwC Zuid-Afrika van de 2025 Global AI Job Barometer hebben beroepen die het meest aan AI zijn blootgesteld in Zuid-Afrika gezien dat vaardigheidsvereisten veranderen met een snelheid van 1,32 keer die van functies die minder door de technologie worden beïnvloed. De vraag naar AI-vaardigheden in de onderwijssector steeg van 4,9% van de vacatures in 2021 naar 8,5% in 2024, terwijl de ICT-sector zag dat AI-vaardigheidsvereisten stegen van 5,5% naar 7,9% in dezelfde periode. Cruciaal is dat augmentatie-blootgestelde functies, die waar mensen en AI samenwerken, een gemiddeld groeipercentage van 20% in vacatures in alle sectoren hebben laten zien, vergeleken met een daling van 2% in vacatures voor pure automatiseringsfuncties.

De uitdaging voor Zuid-Afrika is dat deze mondiale druk terechtkomt op een arbeidsmarkt die al zwaar onder druk staat. Het opbouwen van AI-vaardigheid in de professionele ervaring vanaf dag één is niet iets dat het onderwijssysteem alleen kan doen. Het is iets waar bedrijfsleiders verantwoordelijkheid voor moeten nemen.

Menselijk oordeelsvermogen verhogen als concurrentievoordeel

De meeste organisaties werven nog steeds voor het personeel van gisteren, op zoek naar mensen die taken efficiënt kunnen uitvoeren. In een wereld waar AI taken bijna onmiddellijk uitvoert, onderscheidt oordeelsvermogen toppresteerders van de rest.

De opkomende vaardighedenset richt zich op evaluatie en sturing: beoordelen of een AI-gegenereerd klantvoorstel de juiste merktoon en ethische positionering weerspiegelt, de hiaten spotten in een door AI geproduceerd financieel model, en de vervolgvragen stellen die nieuwe strategische richtingen ontgrendelen. Dit zijn geen technische vaardigheden. Het zijn menselijke vaardigheden, verheven door AI-samenwerking.

Het Future of Jobs Report 2025 van het World Economic Forum voorspelt dat dit decennium wereldwijd 170 miljoen nieuwe functies zullen worden gecreëerd, en de functies die het snelst groeien zijn precies die welke vereisen dat mensen AI-systemen sturen, evalueren en ethisch toezicht uitoefenen.

De context van Zuid-Afrika maakt dit urgenter, niet minder. Als de op oordeelsvermogen gebaseerde, AI-versterkte functies die het agentische tijdperk definiëren alleen zijn ontworpen voor degenen die al toegang hebben tot hoogwaardig onderwijs en digitale infrastructuur, versterkt de technologie simpelweg de bestaande geografische en sociaaleconomische scheidslijnen van Zuid-Afrika. Dat is een keuze, en een die bedrijfsleiders bewust of per ongeluk maken.

Het herontwerpen van de professionele overgangsrite

Wanneer AI dataverzameling, rapportopmaak, planning en het maken van eerste versies afhandelt, verdwijnt de reden om nieuwe medewerkers tot die taken te beperken. En wanneer AI de uitvoering afhandelt, houden nieuwe medewerkers zich vanaf dag één bezig met strategisch denken. Succes draait nu om impact en bijdrage, niet om jezelf te bewijzen door maanden van routinetaken.

Om dit te laten gebeuren, moeten leiders formele AI-vaardigheidsprogramma's bouwen die echte capaciteit meten, niet alleen certificaatafronding, en duidelijke routes creëren van Zuid-Afrika's universiteiten en TVET-colleges naar deze nieuwe functies.

De particuliere sector heeft al aangetoond dat het besluitvaardig kan handelen wanneer het zich daartoe committeert. De Youth Employment Service creëerde sinds de oprichting meer dan 209.000 hoogwaardige werkervaringen, wat R12,3 miljard aan de economie bijdroeg door alleen al salarissen voor jongeren, volledig aangedreven door participatie van de particuliere sector zonder staatsfinanciering. Dezelfde energie moet nu worden gericht op het herontwerpen van hoe die functies eruitzien binnen de agentische onderneming.

Verantwoordelijkheid in het agentische tijdperk

Voor bedrijfsleiders vereist deze transformatie meer dan aanpassing. Het eist verantwoordelijkheid. We moeten actief instapfuncties herontwerpen om de nadruk te leggen op oordeelsvermogen en orkestratie boven taakvoltooiing. We moeten duidelijke routes naar deze functies creëren, jonge professionals niet alleen laten uitzoeken hoe het moet. Het belangrijkste is dat bedrijven zich moeten committeren aan het creëren van deze posities, niet alleen praten over het creëren ervan.

De instapbaan van de toekomst gaat niet over het meeste weten. Het gaat over het beste denken. Het gaat erom de persoon te zijn die vraagt "Moeten we?" niet alleen "Kunnen we?" Zuid-Afrika heeft geen tekort aan mensen die tot dat denken in staat zijn. Wat het nodig heeft zijn bedrijfsleiders die zich committeren aan het bouwen van de functies die hen laten bewijzen dat ze het kunnen.

• Ursula Fear, Senior Talent Program Manager bij Salesforce

EINDE