[Newspoint] Een opperste schandaal

Het zou niet zo moeilijk moeten zijn om de onvolkomenheden van democratie te accepteren, zolang deze onvolkomenheden op natuurlijke wijze optreden, onbedoeld, ongemanipuleerd en niet gemotiveerd door eigenbelang. Welnu, het tegenovergestelde lijkt precies het geval bij de interventie van het Hooggerechtshof in een proces dat volgens de wet uitsluitend een zaak van het Congres zou moeten zijn — impeachment.

Wat bijzonder stoort, is de vooringenomenheid en machtsmisbruik die ten grondslag lijken te liggen aan de interventie in de terugkerende zaak van vicepresident Sara Duterte. Zij is nogal vatbaar voor impeachment, heeft eerder de gunst van het Hooggerechtshof genoten en is nu terug voor meer. 

De eerste keer dat het Hooggerechtshof haar vrijpleitte was op 25 juli 2025, met een unaniem stemresultaat: 13 rechters stemden voor, twee stemden niet; 12 van degenen die stemden waren benoemd door Duterte's vader, Rodrigo, toen hij president was (2016-2022), en één, hoewel geen Duterte-benoeming, was gecoöpteerd en kreeg de twijfelachtige eer om de beslissing te schrijven. 

In die beslissing oordeelde het Hof dat het Huis van Afgevaardigden de procedure te snel was begonnen na de laatste impeachment-zaak die tegen haar was ingediend. De eerdere zaak was niet voldoende gevorderd om interventie van het hof te rechtvaardigen. Toch moest het Hof bij het formuleren van zijn uitspraak naar die zaak verwijzen: Er is minimaal een interval van een jaar tussen indieningen vereist. Zelfs toen werd de telwijze van het Hof betwist, hoewel wederom zonder resultaat.

Deze keer worden er geen specifieke kwesties, technisch of anderszins, aangekaart. In feite is de rechtszaak in algemeenheden gesteld. Duterte's voorvechters vragen het hof om de hoorzittingen van het Huis te stoppen, stellend dat de impeachment-zaak tegen haar "constitutioneel en procedureel gebrekkig is en bij aanvang had moeten worden afgewezen wegens ontoereikendheid in vorm en/of inhoud."

In werkelijkheid kunnen de beschuldigingen tegen Duterte niet specifieker zijn: het verduisteren van honderden miljoenen peso's aan belastinggeld en het beramen van de moord op de president en zijn vrouw en zijn neef, de voormalige voorzitter — zij maakte zelfs publiekelijk bekend zelf een contract te hebben afgesloten, op maffiose wijze, voor hun moord. Hoe dan ook, met 11 van de 12 Duterte-rechters en de verwende rekruut nog steeds in functie, mag worden verwacht dat het Hooggerechtshof haar opnieuw zal bevoordelen.

Uit mijn eigen diepe, zij het mogelijk onvoldoende begrepen, gevoel van schandaal heb ik besloten mijn altijd betrouwbare bron op te zoeken, Adolf Azcuna, gepensioneerd rechter van het Hooggerechtshof. Hier is onze uitwisseling:

Ik: Ik kan in mijn gedachten — weliswaar een strikt lekenmening — niet helemaal rijmen waarom niet alle impeachment-kwesties aan de Senaat als impeachment-rechtbank kunnen worden overgelaten.

Gezien de dringende bedoeling en de omslachtigheid en traagheid van het reguliere gerechtelijke proces, is het voor mij gemakkelijk genoeg te begrijpen en accepteren dat impeachment uitsluitend een congreszaak wordt: het is bedoeld om onmiddellijk ("terstond," zoals de wet zelf beveelt) en beslissend (door onaantastbaar oordeel van de Senaat) bepaalde functionarissen te stoppen die de natie kritieke schade toebrengen met de grote machten in hun handen. 

De regeling treft me verder als in overeenstemming met de democratische basisdoctrine van machtsscheiding, met name in deze illustratie: het Hooggerechtshof velt het ultieme juridische oordeel over de hele linie; de president verleent gratie; het Huis stelt in staat van beschuldiging en de Senaat oordeelt en doet uitspraak; en de drie oefenen die bevoegdheden uit, met absolute finaliteit, respectievelijk.

Azcuna: …Het is wanneer een instelling met exclusieve macht wordt geacht die prerogatie grillig te hebben uitgeoefend en onder haar dekmantel een ernstige onrechtvaardigheid begaat, dat er een manier is geboden om compenserende rechtsbescherming te zoeken tegen die zeer reële mogelijkheid. 

Ik: Het lijkt mij dat het feit dat het Hooggerechtshof vrijgesteld is van verantwoordingsplicht in het geval dat het zelf grillige uitoefening van prerogatieven en ernstige onrechtvaardigheid heeft begaan bij het nemen van die beslissing, reden genoeg is om het erbuiten te houden. Is het ook niet aannemelijk, door een verdere toepassing van juridische logica, dat impeachment interventie door welk hof dan ook zou moeten uitsluiten omdat het geen strafvervolging betreft?

Azcuna: Het is alleen exclusief totdat het dat niet meer is. Maar de compenserende interventie zou spaarzaam moeten worden ingezet en alleen in zeer nationaal schokkende gevallen. Het [Hooggerechtshof] kan worden gecontroleerd door impeachment en door het verlies van vertrouwen in zijn integriteit en onafhankelijkheid, zijn enige echte bezittingen. 

Ik: Precies. Het feit dat rechters van het Hooggerechtshof zelf voor impeachment in aanmerking komende functionarissen zijn, is des te meer reden dat zij zich buiten impeachment moeten houden.

Azcuna: Een zeer sterk punt. Ik heb gezegd dat zij de regels voor hun eigen impeachment niet kunnen opstellen, aangezien dat in strijd is met…Regel nr. 1 van een behoorlijk proces: Niemand kan rechter zijn in zijn eigen zaak. Daarom zouden zij zeer spaarzaam moeten handelen en alleen wanneer de anomalie het weefsel van de natie bedreigt. … het is een zeer moeilijk terrein.

Alsof het zo was afgesproken, klinkt de kreet:  Stel het Hooggerechtshof in staat van beschuldiging! En in een gedeeld gevoel van rechtvaardige verontwaardiging grijpen we het verdomde korstvormige reptiel en gooien het — in het water. 

Ik kan het nog steeds horen lachen. – Rappler.com