Waarom Afrika's cryptosector zijn 'betaal de melkboer'-tijdperk ingaat

De afgelopen maanden heb ik startups behandeld zoals Zerocard, CoinCircuit en Machankura, allemaal operationeel verschillend, maar filosofisch gezien proberen ze hetzelfde te doen: cryptocurrency integreren in alledaagse uitgaven. 

Het bouwen van dergelijke oplossingen verschilt sterk van de eerste golf Afrikaanse crypto-oplossingen. In de beginjaren waren peer-to-peer (P2P) handelsplatforms en offshore-beurzen verantwoordelijk voor een aanzienlijke activiteit in het crypto-ecosysteem van het continent.

Het is de eerste keer dat het zwaartepunt in Afrikaanse crypto verschuift van grensoverschrijdende arbitrage naar binnenlandse betalingen van lage waarde, waarbij een praktischere vraag wordt gesteld: kan dit ding mijn verhuurder, mijn Uber-chauffeur of de vrouw op de hoek die mij boodschappen verkoopt, betalen?

Die zoektocht is wat ik bedoel met Afrika's 'betaal de melkboer'-tijdperk. 

Geld heeft alleen echte bruikbaarheid wanneer het kleine, terugkerende verplichtingen vereffent; de servicemonteur bij de deur, het loon van de huishoudelijke hulp en de beltegoed-opwaardering die een telefonische lijn actief houdt. 

Het grootste deel van het afgelopen decennium heeft de Afrikaanse crypto-sector uitgeblonken in het verplaatsen van waarde over grenzen heen en rond kapitaalcontroles, maar heeft het moeite gehad om in de loop te blijven wanneer de rekening arriveert. 

De nieuwe golf producten probeert crypto onder de motorkap te houden, terwijl de front-end eruitziet en aanvoelt als de instrumenten die mensen al vertrouwen: debetkaarten, bankoverschrijvingen, USSD-menu's.

Het eerste hoofdstuk: vasthouden, handelen, uitstappen

Het vroege Afrikaanse crypto-verhaal voelt vertrouwd aan. Jonge Nigerianen, Ghanezen, Kenianen en Zuid-Afrikanen ontdekten Bitcoin en later aan de dollar gekoppelde stablecoins als een manier om inflatie te ontlopen, zich in te dekken tegen hun lokale valuta's en tekorten aan deviezen te omzeilen.

Peer-to-peer (P2P) beurzen en WhatsApp over-the-counter (OTC) groepen bloeiden, vooral nadat toezichthouders in sommige landen, waaronder Kenia en Nigeria, banken ontmoedigden of beperkten om crypto-bedrijven te bedienen.

Hoewel Afrika bezuiden de Sahara nog steeds een bescheiden aandeel heeft in de wereldwijde cryptocurrency-transactievolumes, tot $205 miljard in 2025, bestaat een deel van die waarde nog steeds buiten de reële economische activiteit. 

Veel jonge mensen geven er nog steeds de voorkeur aan om cryptocurrency's op lange termijn te sparen, te beleggen of vast te houden, grensoverschrijdende stablecoin-betalingen te ontvangen, of te speculeren en te verdienen aan prijsbewegingen. Slechts enkele landen, zoals Ethiopië, zijn verantwoordelijk voor geregistreerde kleine retailtransacties, hoewel de regelgevende status in de meeste landen crypto nog steeds erkent als randtechnologie.

Gebruikers kochten USD Tether (USDT), een digitale valuta gekoppeld aan de dollar, om waarde op te slaan, freelance-inkomsten te ontvangen of leveranciers in het buitenland te betalen. Ze stapten in en uit Bitcoin voor snelle winsten. In veel markten werd crypto een parallel dollarsysteem voor mensen die waren buitengesloten van het officiële systeem.

Maar er was een addertje onder het gras: om schoolgeld, huur of elektriciteit te betalen, moesten de meeste mensen hun crypto nog steeds omwisselen voor lokale valuta's (off-ramp) om uit te geven. Het maakte crypto een brug, geen bestemming. De reis eindigde meestal op een lokale bankrekening, een mobiele geldportemonnee of een envelop met contant geld. De handelaar, de verhuurder, de supermarktkassier aan het einde van de keten bleven stevig in de wereld van naira, cedi, shilling of rand.

De nieuwe startups die nu opkomen, willen die laatste-mijl-bestedingsactiviteit aandrijven om crypto bruikbaar te maken.

De rails: kaart, afrekenen, USSD

Neem Zerocard, een in Lagos gevestigde startup waarvan het hele uitgangspunt is om "crypto uitgeven als contant geld" alledaags te laten aanvoelen op het verkooppunt (PoS). Gebruikers vullen een saldo aan met stablecoins, vaak USD Coin (USDC), terwijl Zerocard conversie en compliance afhandelt, zodat handelaren een reguliere kaarttransactie zien op het PoS. De kaart wordt net als elke andere debetkaart geveegd; de ongebruikelijke mechanica leeft in de stack erachter, waar een smart contract-escrow het medium automatisch converteert en liquiditeitsverschaffers in de backend direct in- en uitstappen van crypto naar fiat bieden.

CoinCircuit, een van een cluster op handelaren gerichte startups, pakt hetzelfde probleem aan vanaf de andere kant van de toonbank. In plaats van kaarten uit te geven, biedt het een betalingsgateway voor bedrijven om crypto te accepteren bij het afrekenen en nog steeds in lokale valuta te vereffenen. Een restaurant in Lagos kan een optie "betaal met crypto" tonen, maar wanneer het stof is neergedaald, weerspiegelt het bankafschrift deposito's in naira.

Dan is er Machankura, dat een kanaal gebruikt dat zo oud is als mobiel bankieren in Afrika: USSD. Gebruikers kiezen korte codes op featuretelefoons, navigeren door tekstmenu's die aanvoelen als het controleren van beltegoed of mobiel geld, en op de achtergrond beweegt Bitcoin via het Lightning Network.

Deze drie startups lossen verschillende stukken van dezelfde puzzel op. Zerocard is een kaartrail voor stedelijke consumenten die al stablecoins bezitten. CoinCircuit is een handelaarsrail voor bedrijven die hun klantenbasis willen verbreden zonder tokenrisico te erven. Machankura is een toegangsrail die crypto naar basistelefoons en ongelijke connectiviteit sleept.

Verschillende andere oplossingen bouwen nu rond die belofte: geef crypto uit als contant geld. 

Afrikaanse bedrijven, waaronder Keniaanse startups Tando en Kotani Pay, Nestcoin-geïncubeerde Onboard Global en Zuid-Afrika's MoneyBadger, leunen op deze belofte. In Nigeria zijn verschillende andere startups, waaronder Roqqu en Busha, van plan om crypto-kaarten te lanceren die het uitgeven van cryptocurrency's en stablecoins laten aanvoelen als het gebruik van een alledaagse debetkaart.

Infrastructuurverschaffers, waaronder liquiditeitsverschaffers, bankwaardige betalingsverwerkers en portemonnee-aanbieders, treden ook op om deze nieuwe groeigolf voor de Afrikaanse crypto-sector te ondersteunen. Samen schetsen ze een toekomst waarin een cryptocurrency-saldo direct boodschappen, een taxirit of beltegoed kan betalen, in plaats van een omweg te maken via een makelaar, een off-ramp-platform of een P2P-desk.

Ondanks het momentum blijft er een fundamentele onzekerheid: of de ontvanger aan het einde van de transactieketen daadwerkelijk crypto wil ontvangen.

Waarom fiatgeld nog steeds aan het einde van de keten zit

Ondanks alle praat over "crypto uitgeven als contant geld", eindigen de meeste van deze producten nog steeds in fiat. De Zerocard-gebruiker geeft USDC uit, maar de kassier in de supermarkt verrekent in naira. 

In Zuid-Afrika, een van de meest ontwikkelde cryptomarkten van het continent, sijpelt de digitale activa-infrastructuur al door in alledaagse betalingen. Consumenten gebruiken apps zoals Luno Pay, Binance Pay en Zapper om QR-codes (quick response) te scannen en te betalen bij grote retailers, terwijl handelaren rand ontvangen.

Zuid-Afrikanen gaven in 2025 maandelijks meer dan R2 miljoen ($112.000) uit aan alledaagse items via Luno Pay, de betalingsgateway die wordt beheerd door het op Afrika gerichte cryptobedrijf Luno. Hoewel het cijfer nog steeds klein is in de context van de bredere betalingsmarkt, is het echt volume dat plaatsvindt bij kassa's, niet bij handelstafels. 

Crypto-betalingsgateways winnen aan populariteit omdat ze bedrijven in staat stellen te verkopen aan crypto-rijke klanten zonder ooit de activaklasse aan te raken. In Zuid-Afrika hebben verschillende Pick n Pay-winkels, de supermarktreus, sinds 2022 crypto-betalingen geïntegreerd. Luno Pay stelt handelaren in staat om crypto-betalingen te accepteren, waardoor houders een manier hebben om uit te geven zonder eerst naar lokale valuta's te converteren. 

Toch boekt de accountant van de winkel de inkomsten nog steeds in rand, net zoals de bitcoin-stromen van Machankura uiteindelijk lokale valuta's ontmoeten wanneer mensen uitbetalen of prijzen vaststellen.

Dit is geen bug. Het is een concessie aan de realiteit: om redenen van monetair beleid en controle zal crypto waarschijnlijk nooit end-to-end alledaagse betalingen aandrijven. Zelfs waar sommige van de nieuwe producten handelaren direct in digitale activa laten vereffenen, zal dat vooral een functie blijven voor crypto-natives, terwijl de bredere economie blijft vereffenen in fiat.

"Het probleem is dat handelaren die crypto niet kunnen gebruiken als een waardeoverdracht", zei Shalom Osiadi, chief executive officer van Esca Finance, een fintech-startup die bedrijven helpt bij het beheren van valutarisico en het doen van grensoverschrijdende betalingen. "Wanneer een handelaar uw USDC heeft ontvangen, kunnen ze niet naar hun leverancier gaan en hen USDC betalen om meer goederen te kopen om hun schappen te vullen. Het moet nog steeds naar fiat."

De generatiekloof helpt ook niet. In Zuid-Afrika is slechts ongeveer 7% van de cryptocurrency-houders 55 jaar of ouder, volgens het wereldwijde onderzoeksbureau Triple A. De overgrote meerderheid van de houders - ongeveer 83% van hen - valt tussen 18 en 44, wat onderstreept hoe scheef bekendheid is richting jongvolwassenen. 

Oudere winkeleigenaren, verhuurders en financiële managers die aan de andere kant van transacties zitten, hebben minder kans dat ze crypto direct hebben gehouden, minder kans dat ze het vertrouwen, en meer kans dat ze aandringen op lokale valuta.

Die asymmetrie dwingt operators om tegelijkertijd voor twee kiezersgroepen te ontwerpen. 

Aan de ene kant zijn er de "natives" - externe werkers betaald in stablecoins, handelaren die comfortabel zijn met crypto-beurzen en on-chain power users - die hun saldi willen uitgeven zonder constant off-te rampen. 

Aan de andere kant zijn er "non-natives" - de melkboer, de verhuurder of de supermarktkassier - die saldi willen zien in naira of rand, ze willen verzoenen in bestaande software en btw (belasting over de toegevoegde waarde) op de gebruikelijke manier willen indienen.

Handelaren blijven overwegend fiat-native. Hun huur, salarissen, belastingen en leveranciersfacturen komen aan in lokale valuta. Hun accountants willen geen blootstelling aan volatiele digitale activa volgen. 

De aantrekkingskracht van deze nieuwe rails is voor veel handelaren juist dat ze crypto tussenbeide brengen. Crypto-bedrijven die bouwen rond de belofte 'crypto uitgeven als contant geld' zijn nog steeds behoedzaam om elke kant van de waardeketen te ontmoeten waar ze zijn.

Regelgeving en kosten van het brengen van crypto naar alledaagse betalingen

Ondanks alle beloften die het inhoudt, stuit de 'betaal de melkboer'-ambitie van crypto-bedrijven op verschillende beperkingen.

Aan de regelgevende kant zijn Afrikaanse landen nog steeds aan het uitzoeken waar crypto past, vooral wanneer het alledaagse betalingen raakt. 

Beleidsschommelingen dwingen operators om voortdurend relaties met banken, kaartuitgevers en betalingsverwerkers opnieuw te onderhandelen, en het gebrek aan duidelijke regels over hoe virtuele activa-bedrijven zich kunnen aansluiten op traditionele rails kan integraties vertragen, partners afschrikken of zelfs producten over nacht afsluiten. 

Hoe dichter een product bij dagelijkse transacties komt, hoe meer het eruit begint te zien als een financiële instelling, met alle vergunning-, kapitaal- en compliance-verplichtingen die dat impliceert.

Onderliggend aan dit alles is een diepere spanning over monetaire controle. Centrale banken vertrouwen erop dat ze het knelpunt zijn voor geldcreatie en -beweging, gebruikmakend van instrumenten zoals rentetarieven, reservevereisten en kapitaalcontroles om inflatie, krediet en deviezenstromen te sturen. 

Om crypto op grote schaal aan te sluiten op de reguliere financiering, moeten de meeste salarissen, besparingen en alledaagse betalingen door banken of streng gecontroleerde betalingsregelingen gaan, waar stromen kunnen worden gemonitord voor compliance, belast en, indien nodig, bevroren of omgeleid in lijn met bestaande regels. 

Daarom vindt crypto meer ruimte aan de randen dan in de kern. Grensoverschrijdende betalingen zijn een gemakkelijk doelwit omdat ze traag, duur zijn en al worden gerouteerd via lange ketens van correspondentbanken; tussenpartijen daar wegschaven verzwakt niet direct de grip van een centrale bank op binnenlands geld. 

Maar mensen meer en meer van hun dagelijks leven op parallelle rails laten lopen is een andere kwestie, omdat het de zichtbaarheid en hendels waar beleidsmakers op vertrouwen wegvreet.

"Zolang banken geld controleren - met name centrale banken geld controleren - zal geld nooit gedecentraliseerd zijn", zei Osiadi. "Op dit moment zie ik geen realistische, politiek aanvaardbare uitweg. Wat banken proberen te doen is geld digitaliseren zodat het gecentraliseerd blijft in een nieuwe vorm: elke naira die je uitgeeft kan worden gevolgd door de centrale bank. Dat is het punt van CBDC's [digitale centrale bank valuta's]; ze digitaliseren geld, maar vooral als een groter instrument voor controle."

Wat er op het spel staat als het werkt - of niet

Als Afrika's 'betaal de melkboer'-experimenten slagen, zouden ze nieuwe rails kunnen bouwen voor digitale activa die zij aan zij lopen met traditionele rails in het betalingsecosysteem van het continent. 

Ze laten ook de complexiteit rond cryptocurrency's verdwijnen, waardoor iedereen kan profiteren van het uitgeven ervan of kan profiteren van een groeiende crypto-native klantenbasis.

Vandaag de dag ziet die groep er misschien niet enorm uit, maar de jonge mensen die naar cryptocurrency's stromen, kunnen binnenkort een groot deel uitmaken van de massale markt die handelaren moeten bereiken.

Succes zou kunnen betekenen dat crypto-gebruikers nooit de token-economie hoeven te verlaten; ze geven uit van hun saldi via kaarten, USSD, betalingsafrekeningen of handelaarsapps. Non-natives, inclusief handelaren, zien de tokens zelf nauwelijks; ze krijgen gewoon betrouwbare vereffening in valuta's die ze begrijpen. In die wereld behandelen toezichthouders crypto als een andere betalingsrail om toe te zien naast kaartschema's en remittancecorridors.

Toch zou mislukking betekenen dat crypto blijft wat het is geweest: een krachtig maar perifeer systeem voor het verplaatsen en opslaan van waarde; een systeem waar de alledaagse informele retailer zich geen zorgen over hoeft te maken, tot frustratie van crypto-adopteerders.

Het huidige cohort startups test in feite of crypto die kloof kan overbruggen. Ze bouwen voor gebruikers die digitale activa verdienen en vasthouden, maar nog steeds leven in economieën waar bijna alles is geprijsd in lokale valuta.