Ένας Ιρανός στρατιωτικός διοικητής σε στυλ Lego ραπάρει με gangster ρυθμό: "Τα εισερχόμενά μας είναι γεμάτα με Αμερικανούς που λένε ότι δεν βλέπουν τις ειδήσεις. Ακούνε τα τραγούδια μας αντί γι' αυτό, επειδή τα μέσα σας είναι γεμάτα σκατά."

Αυτή είναι η αρχική σκηνή ενός βίντεο που δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη και αποτελεί μέρος της καμπάνιας memes του Ιράν – βασισμένης σε κινούμενα σχέδια στυλ Lego και rap μουσικές, τα οποία έχουν συγκεντρώσει δισεκατομμύρια προβολές στο διαδίκτυο. Η φράση αυτή αποτυπώνει την παράξενη πραγματικότητα της σύγχρονης πολιτικής: τα νέα συχνά διαδίδονται πιο αποτελεσματικά όχι μέσω της δημοσιογραφίας αλλά μέσω του χιούμορ, των memes και της ψυχαγωγίας.

Από τα τέλη Φεβρουαρίου, φιλοϊρανικές ομάδες μέσων – ιδιαίτερα, ο λογαριασμός X Explosive Media – έχουν κατακλύσει τα κοινωνικά δίκτυα με περιεχόμενο βίντεο που δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη και χλευάζει τον Donald Trump, τον Benjamin Netanyahu και την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Έχει ονομαστεί "slopaganda" – αλλά η εξέλιξή του είναι εντυπωσιακή.

Αυτά τα βίντεο περιέχουν παραπληροφόρηση και αντισημιτικά στερεότυπα αλλά δεν μοιάζουν ή δεν αισθάνονται σαν κρατική προπαγάνδα — παρά το γεγονός ότι ο εκπρόσωπος του Explosive Media παραδέχθηκε στο BBC ότι η ιρανική κυβέρνηση είναι πελάτης. Αποτυπώνουν το πνεύμα της εποχής του διαδικτύου: γρήγορα, αστεία, οπτικά οικεία και σχεδιασμένα για να γίνουν viral.

Δούρειοι ίπποι

Η επιτυχία αυτών των memes βρίσκεται στη στρατηγική τους για το κοινό. Δεν στοχεύουν άτομα που αναζητούν ενεργά ειδήσεις. Αντίθετα, μιμούνται τη γλώσσα της καθημερινής κουλτούρας του διαδικτύου για να προσεγγίσουν όσους δεν παρακολουθούν καθόλου τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή.

Το χιούμορ είναι ο μηχανισμός που χρησιμοποιούν για να αποκτήσουν εμβέλεια. Αυτά τα βίντεο λειτουργούν ως δούρειοι ίπποι, προσελκύοντας τους θεατές με αναγνωρίσιμες εικόνες, αναφορές και μουσική — ενώ επικοινωνούν μια αφήγηση για την υπέρμετρη επέκταση, τη δυσλειτουργία και τη διαφθορά των ΗΠΑ.

Όπως σημειώνει ο Emerson Brooking, ειδικός σε θέματα παραπληροφόρησης με έδρα τις ΗΠΑ, αυτού του είδους το περιεχόμενο προσεγγίζει "πολιτικά αδιάφορα άτομα που διαφορετικά δεν θα είχαν ασχοληθεί με περιεχόμενο σχετικό με τον πόλεμο".

Η βασική διαπίστωση εδώ δεν είναι η γεωπολιτική αλλά το κοινό. Η συμβατική πολιτική επικοινωνία, συμπεριλαμβανομένων των συνεντεύξεων Τύπου, των δηλώσεων πολιτικής και της παραδοσιακής κάλυψης ειδήσεων, προσεγγίζει άτομα που ήδη προσέχουν. Αυτά τα βίντεο memes με τεχνητή νοημοσύνη σχεδιάζονται για να προσεγγίσουν όλους τους υπόλοιπους: τα εκατομμύρια ανθρώπων των οποίων η κατανόηση των διεθνών συγκρούσεων δεν εκτείνεται πέρα από ό,τι τυχαίνει να εμφανιστεί στη ροή των κοινωνικών τους δικτύων.

Το χιούμορ είναι ο κύριος μηχανισμός που αξιοποίησαν αυτά τα βίντεο για να κατακτήσουν τους αλγόριθμους των κοινωνικών δικτύων. Το αστείο δεν είναι το μήνυμα — είναι το σύστημα παράδοσης. Συσκευάζοντας γεωπολιτικά επιχειρήματα μέσα σε "diss tracks", αναφορές της ποπ κουλτούρας και βίντεο που μοιράζονται εύκολα, αυτά τα βίντεο επικοινωνούν πολιτικές ιδέες προτού το κοινό έχει καν καταλάβει ότι καταναλώνει πολιτικό περιεχόμενο.

Τι κάνει το κοινό δεκτικό στην 'slopaganda';

Αλλά αυτό εγείρει ένα βαθύτερο ερώτημα. Γιατί οι άνθρωποι είναι τόσο δεκτικοί στο να λαμβάνουν πολιτικές πληροφορίες με αυτή τη μορφή; Η απάντηση είναι ότι έχουν προετοιμαστεί γι' αυτό.

Για δύο δεκαετίες, μια γενιά Αμερικανών — και όλο και περισσότερο Βρετανοί και Ευρωπαίοι θεατές — έχουν μάθει να επεξεργάζονται τα πολιτικά νέα μέσω της σάτιρας. Το The Daily Show του Jon Stewart έγινε, για πολλούς νεότερους θεατές, πιο αξιόπιστη πηγή πολιτικών πληροφοριών από τα βραδινά νέα.

Οι Stephen Colbert, John Oliver, Seth Meyers και Jimmy Kimmel κατάφεραν επίσης να οικοδομήσουν τεράστια κοινά κάνοντας την πολιτική αστεία, προσβάσιμη και συναισθηματικά ελκυστική με τρόπους που η συμβατική δημοσιογραφία συχνά απέτυχε να κάνει. Το σιωπηρό μήνυμα, που επαναλαμβανόταν νυχτερινά, ήταν ότι το χιούμορ δεν ήταν απλώς μια επιφανειακή επικάλυψη του πολιτικού σχολιασμού. Ήταν μια πιο ειλικρινής μορφή.

Αυτό ήταν σε μεγάλο βαθμό ένα προοδευτικό φαινόμενο. Οι στόχοι ήταν πολιτικοί και μεγάλοι θεσμοί, τόσο κυβερνητικοί όσο και ιδιωτικοί — και οι σατιρικοί τοποθετούσαν τον εαυτό τους ως υπεύθυνους για την υπόλογη εξουσία. Αλλά αυτό δημιούργησε μια προσδοκία ότι το πολιτικό περιεχόμενο πρέπει να είναι ψυχαγωγικό, και ότι η κωμωδία είναι ένα νόμιμο όχημα για την πολιτική κατανόηση.

Το Ιράν αντιγράφει τη λαϊκιστική στρατηγική

Από το 2008, πολλοί λαϊκιστές έχουν αναγνωρίσει τη δύναμη της χρήσης του χιούμορ στις εκλογικές τους καμπάνιες — κανείς περισσότερο από τον Trump. Οι εμφανίσεις της καμπάνιάς του σε κωμικά podcasts, τα τρικ με το φορτηγό απορριμμάτων και το drive-through του McDonald's , και τα ατελείωτα memes του δεν είναι περισπασμοί από την πολιτική του στρατηγική — είναι η πολιτική του στρατηγική.

Ο Trump προσέγγισε, και κινητοποίησε, εκατομμύρια απογοητευμένους και συνήθως αδιάφορους ψηφοφόρους που είχαν σταματήσει εδώ και καιρό να ασχολούνται με τα πολιτικά νέα με οποιαδήποτε παραδοσιακή μορφή.

Το Ιράν έχει δώσει προσοχή. Η Αμερικανίδα ακαδημαϊκός της προπαγάνδας Nancy Snow έχει σημειώσει ότι το Ιράν τώρα "χρησιμοποιεί τη λαϊκή κουλτούρα εναντίον της Νο.1 χώρας της ποπ κουλτούρας, των Ηνωμένων Πολιτειών".

Η αισθητική Lego, τα rap ρυθμικά, οι διασκευές της ποπ της δεκαετίας του 1980, η επιλογή των αστείων δεν είναι τυχαίες επιλογές. Αποδεικνύουν μια ακριβή βαθμονόμηση του τι μπορεί να προσεγγίσει αποτελεσματικά το διαδικτυακό κοινό στη δυτική οικονομία προσοχής.

Το αποτέλεσμα είναι περιεχόμενο που δεν είναι άμεσα ορατό ως ξένη προπαγάνδα, και αντίθετα μοιάζει με ψυχαγωγία. Για κοινά που είναι ήδη συνηθισμένα να μαθαίνουν για την πολιτική μέσω της κωμωδίας, η διάκριση μόλις καταγράφεται.

Υπάρχει μια βαθιά ειρωνεία εδώ. Οι πολιτισμικές συνθήκες που παρήγαγαν εκπομπές όπως το The Daily Show και το Last Week Tonight — η διάβρωση της εμπιστοσύνης στην κύρια πολιτική επικοινωνία και η ζήτηση για αυθεντικότητα και χιούμορ έναντι της επίσημης ρητορικής — έχουν παράγει ένα μεσαϊκό περιβάλλον στο οποίο ένα ξένο κράτος μπορεί να διανείμει προπαγάνδα σε εκατομμύρια Αμερικανούς, και να την κάνει να αισθάνεται αδιάκριτη από την εγχώρια ψυχαγωγία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η νυχτερινή σάτιρα και το ιρανικό περιεχόμενο AI είναι ισοδύναμα. Αλλά λειτουργούν στο ίδιο μεσαϊκό οικοσύστημα — ένα στο οποίο το χιούμορ έχει γίνει μια πρωταρχική μέθοδος πολιτικής επικοινωνίας.

Το πιο ανησυχητικό πράγμα για το τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή είναι τι σημαίνει αυτό για το πληροφοριακό μας περιβάλλον.

Αν η προπαγάνδα είναι αδιάκριτη από τη σάτιρα, και η σάτιρα συγκεντρώνει εκατομμύρια προβολές ενώ τα νέα όχι, η γραμμή μεταξύ πολιτικής ψυχαγωγίας και πολιτικής πειθούς φαίνεται να έχει καταρρεύσει. Και οι άνθρωποι που επηρεάζονται περισσότερο είναι αυτοί που νομίζουν ότι δεν παρακολουθούν τον πόλεμο καθόλου. – Rappler.com

Adam R. North, Ερευνητής Πρώιμης Σταδιοδρομίας, Τμήμα Θρησκειών και Θεολογίας, Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ

Αυτό το άρθρο εμφανίστηκε αρχικά στο The Conversation.